Peress li dan ir-raħal jinsab f’żona pjuttost miftuħa u tant ilu kien aktar faċli li jiġu attakkati mill-pirati u t-Torok il-Grand Masters rawh tajjeb biex jibni l-fortifikazzjonijiet. Dan kien meħtieġ biex jiġu protetti l-abitanti ta’ Zejtun u wkoll l-ordni kienet tħossha aktar sikura li l-port tal-Marsaxlokk jiġi osservat b’ mod kostanti.
It-Torri ta’ San Luċjan
L-estrużjoni fil-Port ta’ Marsaxlokk hija peniżola msejħa Marnizi li fuqha nsibu torri msaħħaħ. Dan huwa t-Torri ta’ San Luċjan.
Meta l-Gran Mastru Alofde Wignacourt kien qed imexxi, f’ Malta għex ċertu skjav imsejjaħ “Katrin is-Sewda” (sewda tfisser iswed). Hi għajtet mit-Tuneżija, saret Kristjana u kienet magħrufa bħala mara Sinjura ħafna. Hija sostniet li kellha viżjoni li fiha San Ġwann qalilha biex tagħti parir lill-Gran Mastru biex issaħħaħ il-port ta’ Marsaxlokk minħabba attakk li t-Torok kienu qed jippjanaw għas-sajf. Id-direttur spiritwali tagħha immedjatament informa lill-Isqof Garagallo, imma l-Gran Mastru ma' tax kas dan il-parir.
Fis-sajf it-Torok tassew ġew u għalhekk in-nannu sab kemm kien żbaljat. Imbagħad Wignacourt ħa azzjoni immedjata u fl-1 ta’ Lulju 1610 inħarġet projbizzjoni u l-bini tat-Torri beda f’ daqqa. Lucian għax Wignacourt tgħammed fil-knisja ta’ San Luċjan fil-belt ta’ daru fi Franza.
Dan it-torri għandu forma kwadra b’ ħitan ħoxnin ħafna. (Xi wħud jgħidu li kienet iddisinjata minn Victor Cassar). Il-kostruzzjoni tiegħu tlestiet fl-1611 u Grand Master Wignacourt mar b’għadd ta’ qliezet ta' taħt abbord il-“Kaptan” u l-“Padruna” sabiex jissorvelja l-istazzjonar tas-sitt kanuni kollha tal-bronż u saħħaħhom bl-armi u l-monizzjoni.
Fit-torri kien hemm kappella żgħira dedikata lil San Luċjan. Ħafna iktar tard meta ġiet abbandunata parzjalment l-istampa li turi lil San Luċjan sabet ruħha fil-Knisja Parrokkjali Tarxien.
Il-foss li jdawruh u l-pont li jdub għamluha aktar impregnabbli. Fl-1876, il-Gvernatur Straubensee qatta ’Lm9000 fuq il-manutenzjoni tiegħu. Iktar tard it-torri għadda f’ idejn l-artillerija Maltija.
Fl-1795 inħarġet projbizzjoni li biha t-torri kien jissejjaħ “Fort Rohan” kif jissuġġerixxi l-kitba fuqu. Dan it-torri kellu l-irwol tiegħu fit-tieni Gwerra Dinjija, imbagħad b’dispjaċir ġie skartat. Bejn l -1972/73 il-Gvern għaddieh lill-Universita` biex iwaqqaf laboratorju bijoloġiku fih. Għal dan il-għan, il-Fond għall-Iżvilupp tal-Bank ta’ Barclays ta s-somma ta’ Lm30,000 għall-arranġament mill-ġdid tiegħu. Wara snin ta’ xogħol nhar is-Sibt 31 ta’ Mejju 1975, Dr Joseph Cassar, Ministru tal-Edukazzjoni inawgura dan il-proġett.
Torri Marnizi
Dan it-torri jinsab fl-għoljiet magħrufa bħala “tax-Xerriek”, iżda wara kien jissejjaħ il-“Barumbara ta ’Labert”. Fuq il-bieb tagħha hemm id-data 1719. Minn Wilga Battery sa Delimara, il-Gran Mastru Zondadari (Baruni ssemmi l-1721 bħala d-data) bena torri u saħħah b’żewġ kanuni u t-trinek kien fihom 56 kanun ieħor u t-torri huwa magħruf bħala t-“Torri l-Abjad”.
It-Torri ta' Bettina
Dan it-torri nstab f’ Xorb l-Ghagin (issa twaqqa’) u nbena mill-Gran Mastru Pinto fl-1751. Kien fiha żewġ kanuni. Dan l-istess Grandmaster li ddedika l-enerġija kollha tiegħu biex isaħħaħ il-gżira, fl-1761, mela l-batterija fuq Tumbrell u poġġa fiha għaxar kanuni. Dan ix-xogħol twettaq mill-inġinier Burlemach fuq id-disinn tiegħu stess u taħt id-direzzjoni tiegħu stess.
Ipprovajna nagħtu stampa tal-fortifikazzjonijiet u n-numru tal-kanuni li pproteġiehom. Illum nistgħu ngħidu li ma fadlilhom xejn minħabba li kienu twaqqgħu u għalhekk jintilfu għal dejjem.
Minbarra dawn li semmejna u li nbnew mill-kavallieri, insibu oħrajn mibnijin bl-Ingliż. Fil-peniżola magħrufa bħala Delimara nsibu tliet fortizzi ġodda li swew lid-dipartiment tal-gwerra ammont sostanzjali ta’ flus.
Fortizza ta' Delimara
L-ewwel fortizza nbniet f’ Delimara fl-1880. Il-bini tagħha dam ħames snin. Kellu pont li jdur u kien mgħammar b’ sitt kanuni u Lm18,000 tal-ispejjeż.
Fortizza Tas-Silġ
It-tieni fortizza kienet dik f’ Tas-Silg. Il-bini tagħha tlesta fl-1883 u kellu erba’ kanuni.
San Pawl
Din hija l-aħħar batterija fuq il-peniżola Delimara u nbniet fl-1843. Kellu żewġ kanuni.
Kavallerizza
Mhux il-bogħod mit-Torri ta San Luċjan, il-Gran Mastru Alofde Wignacourt kellu bini mibni bħala stalel għaż-żwiemel.
Ġann Frangisk Abela jgħidilna li Kavallerizza nbniet minn dan il-Gran Mastru bħala skola tal-irkib taż-żwiemel u probabbilment intużat mill-Kavallieri biex jipprattikaw l-abbiltajiet ekwestri tagħhom. Missier Loreto Zammit jinfurmana li kien hemm ġnien kbir bi stalel warajh.
Matul l-ewwel Gwerra Dinjija dan il-bini ttieħed mill-militar u ntuża bħala Mess għall-Uffiċjali. Matul it-tieni Gwerra Dinjija saret il-Kwartieri Ġenerali għar-R.A.F. Preżentement tinsab f’ idejn il-privat.
Il-Fanal
Fl-1853 inbena fanal tal-port fil-punt ta' Delimara. Kien għoli 150 pied u ta dawl aħmar li deher minn 15-il mil bogħod. Iktar tard saret ir-rotazzjoni kull 30 sekonda u d-dawl ġie mibdul bejn aħmar u abjad. Din kienet it-tieni fanal mibni f’ Malta taħt il-Gvernatur O’Farrel.
Banjijiet Rumai
Fl-1 ta’ Marzu 1932 waqt li kienu qed iħaffru tul il-moll għal proġett konness mal-istazzjon tal-ajru, il-ħaddiema ħaffru blokok ta’ ġebel fil-viċinanza tat- “Torri tal-Pont”.
Il-post kien jidher bir-reqqa lejn u fil-11 ta’ Marzu ħajt taż-żrar kien mikxuf ħdejn it-triq. Barra minn hekk, żewġ pavimenti miksija bil-madum. Wara li neħħew 15-il pied ħmieġ, sabu l-fdalijiet ta’ qorti tal-ipo (tisħin tal-ilma)
It-tħaffir kien fih u nstab kanal tal-ilma flimkien ma’ partijiet mill-pedamenti. F’ waħda mit-trinek, huma sabu bieqja b’ żewġt manki flimkien ma’ tliet muniti tar-ram. Waħda mill-muniti kienet bil-Malti bl-iskrizzjoni Griega Melitaion. Din il-munita kienet tappartjeni għal 35 jew 27 sena A.D. Oġġetti oħra tar-ram ma ġewx ertjati. Probabbilment dan kien bini tat-tieni seklu A.D. IL-bini kien villa Rumana flimkien ma’ banjijiet termali. Din kienet it-tielet dar Rumana bil-banjijiet li nsibu fil-gżejjer tagħna.
Logga (Arkata)
Fl-1876 inbniet tip ta’ arkata matul ir-rebbiegħa fil-kwadru ewlieni fejn in-niesa tar-raħal kienu jagħmlu l-ħasil tagħhom.
Tempji f’Marsaxlokk
F’Novembru 1963 grupp ta’ arkeloġisti mill-“Missione Archaeologica Italiana” ħaffru f’ Tas-Silg dak li hu magħruf bħala t-tempju ta’ Juno. Darba minnhom dan it-tempju kien maħsub li nbena fejn illum hemm it-tipa tal-forti ta' Sant Anġlu ġol-Vittoriosa. Matul din l-iskavar instabu ħafna affarijiet interessanti matul il-ġurnata.
Fi tmiem ir-raba’ seklu nbniet Bażilika Biżantina f’ nofs dan it-tempju. L-artal tagħha nbena eżatt fuq l-art mingħajr ebda bażi u kien fuq fdalijiet tal-qedem li kienu jinkludu skrizzjoni Punika importanti.
Dan kollu ġara għax l-Għarab kienu jattakkaw lill-gżejjer tagħna u jeqirdu kulma għamlu.
Fit-tnax is-seklu, fost dawn il-fdalijiet Puniċi l-Għarab bnew xi djar foqra u fuq il-post tal-magħmudija A Mosque. Il-Kristjani qatt ma reġgħu bnew il-knisja li kienet ġiet imniġġsa mill - Musulmani.
Fl-1966 l-Arkeoloġi Taljani għal darb’o ħra komplew iħaffru u ġie deċiż li s-sit kien fih fdalijiet varji minn dawk preistoriċi sa dawk Għarab. Hawnhekk l-iskavaturi sabu muniti Rumani, oġġetti tat-tafal u tar-ram u skrizzjoni vokali dedikata lil Astarte u Tanit.
Fdalijiet Neolitiċi
Fl-1914 Dr A.V. Laferla għamel studju dwar il-fdalijiet ta’ dak li ġie kkonfermat bħala l-istazzjon Neolitiku. Dan kien fix-Xlokk taż-żona magħrufa bħala Munxar. Hawnhekk instabu ħafna oġġetti tat-tafal.
Qabar Puniku
Fis-7 ta’ Novembru 1927, bidwi li jaħdem l-għalqa tiegħu fuq medda ta’ art magħrufa bħala Marnisi ġie aċċidentalment fuq qabar Puniku. Dan il-post ġie eżaminat dakinhar stess. L-oġġetti tat-tafal kienu tneħħew imma iktar tard ingħataw mill-bidwi lill-mużew.
Turiżmu
It-turiżmu huwa ta’ importanza kbira għar-raħal tagħna peress li nsibu għadd pjuttost kbir ta’ bejjiegħa u ristoranti ta’ suvenirs. Ħafna turisti jżuru r-raħal tagħna kuljum u ħafna minnhom jieħdu pjaċir jirrilassaw u jkollhom xarba jew ikla waqt li jkunu qed igawdu x-xena tal-port. Hemm ukoll dar mistednin għal dawk li jixtiequ jqattgħu ftit jiem f’ Marsaxlokk.
